Pojava rascjepa – hadis o firkama/sektama

Glavni dio · Poglavlje cjelovitog teksta knjige Učenje o monoteizmu · Čitaj kao PDF

Nasuprot ovoj jedinstvenoj zajednici, u ranom periodu islama ubrzo su se pojavile bezbrojne grupe koje su se u svojim vjerovanjima postupno sve više cijepale. Ovo se cijepanje na arapskom označava pojmom firak (arap.: grupa, rascjep, sekta; jednina: firkah). S tim je pojmom povezan i jedan poznati hadis, naime takozvani „hadis o firkama“, tj. hadis o raznim sektama i otcijepljenim grupama.

Ovaj hadis o rascjepima i sektama prenesen je u brojnim predajama zabilježenim u djelima Ahmeda, Tirmizija, Ebu Davuda, Ibn Madže رحمهم الله²⁷ te u mnogim drugim ranim i temeljnim djelima hadiske predaje i islamskog vjerovanja²⁸.

Tako se, naprimjer, sljedeća formulacija nalazi u zbirci Sunen Ibn Madže:

عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: افْتَرَقَتْ الْيَهُودُ عَلَى إِحْدَى وَسَبْعِينَ فِرْقَةً، فَوَاحِدَةٌ فِي الْجَنَّةِ، وَسَبْعُونَ فِي النَّارِ، وَافْتَرَقَتْ النَّصَارَى عَلَى ثِنْتَيْنِ وَسَبْعِينَ فِرْقَةً، فَإِحْدَى وَسَبْعُونَ فِي النَّارِ، وَوَاحِدَةٌ فِي الْجَنَّةِ، وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ، لَتَفْتَرِقَنَّ أُمَّتِي عَلَى ثَلَاثٍ وَسَبْعِينَ فِرْقَةً، فوَاحِدَةٌ فِي الْجَنَّةِ، وَثِنْتَانِ وَسَبْعُونَ فِي النَّارِ قِيلَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَنْ هُمْ؟ قَالَ: الْجَمَاعَةُ

Jevreji su se podijelili na sedamdeset i jednu grupu; jedna od njih je u Džennetu, a sedamdeset ih je u Vatri.

A kršćani su se podijelili na sedamdeset i dvije grupe; jedna od njih je u Džennetu, a sedamdeset i jedna u Vatri.

Moj ummet će se podijeliti na sedamdeset i tri grupe; jedna od njih je u Džennetu, a sedamdeset i dvije u Vatri.

Tada je rečeno: „O Allahov Poslaniče! Ko su oni?“ On je odgovorio: „Zajednica («al-džama’ah»).“

Prema ovim prenesenim riječima Poslanika صلى الله عليه وسلم, tokom historije doista je došlo do podjele na brojne grupe i pokrete.

Ovdje također treba napomenuti da ovaj hadis jasno navodi da je i među Jevrejima i među kršćanima postojala zajednica koja se pridržavala izvornog, neizmijenjenog učenja – dakle džama’ah.

Prema citiranom tekstu, Poslanik صلى الله عليه وسلم je također upitan o toj jednoj grupi koja će ostati sačuvana od grešaka u vjerovanju, pa je odgovorio: „To je zajednica (al-džama’ah).“

Upravo zato što se ova džama’ah pridržavala tekstova Sunneta, ti su tekstovi sve više postajali metom napada tih otcijepljenih grupa, od kojih su neke na kraju dovele do potpunog odbacivanja Sunneta.

U to vrijeme otvoreno odbacivanje Kur’ana predstavljalo je jasno priznanje nevjerstva i zato ga nije bilo lahko javno zastupati. Djelomično odbacivanje Sunneta bilo je lakše provesti, pa su pojedine predaje sve češće postajale predmet rasprave.

Razne su sekte često čak tvrdile da služe islamu i nastojale zaštititi vjeru odbacujući određene tekstove. Uprkos svom očitom neznanju o predajama, lancima prenosilaca i naukama o hadisu, odbacivale su određene predaje pod izgovorom novih uslova koje su izmislile, dok su druge odbacivale bez ikakvog opravdanja.

Ovim su putem nastali pokreti kao što su takozvani kur’anijjun (kur’anisti) i šiije, koji su iz temelja odbacili Sunnet i čine to sve do danas.

Druge grupe, poput haridžija, mu’tezila, eš’arija, maturidija i drugih, odbacile su one dijelove koji su bili nespojivi s njihovim filozofskim učenjima. Neke su tekstove direktno poricale, dok druge nisu potpuno odbacivale, ali su im nastojale oslabiti značenje teološki i/ili jezički nedopuštenim tumačenjima.

Što su ta odstupanja postajala očitija, to su sljedbenici hadisa više naglašavali svoju privrženost Sunnetu. Iz tog su razloga mnoge rane knjige o vjerskim pitanjima nosile naslov „Knjiga Sunneta“ ili slične nazive. To se vidi u djelima sljedećih poznatih ranih učenjaka: Abdullaha (umro 290. h.g.), sina uglednog učenjaka Ahmeda ibn Hanbela²⁹, Ibn Ebi Asima (umro 287. h.g.) i Ebu Bekra Hallala (umro 311. h.g.) رحمهم الله. Svi su oni svoja djela naslovili na taj način.