Taberi o ovom ajetu
Taberi u svom tefsiru spomenuti ajet objašnjava ovako:
﴿وَرَجُلًا سَلَمًا لِرَجُلٍ﴾، يَقُولُ: وَرَجُلًا خلُوصًا لِرَجُلٍ يَعْنِي الْمُؤْمِنَ الْمُوَحِّدَ الَّذِي أَخْلَصَ عِبَادَتَهُ لِلَّهِ، لَا يَعْبُدُ غَيْرَهُ ... وَذَلِكَ أَنَّ السَّلَمَ مَصْدَرٌ مِنْ قَوْلِ الْقَائِلِ: سَلِمَ فُلَانٌ لِلَّهِ سَلَمًا بِمَعْنَى: خَلَصَ لَهُ خُلُوصًا ...
„I primjer čovjeka koji je potpuno i u cijelosti predan jednom gospodaru“ – Allah time kaže: „I čovjek koji pripada čisto i isključivo jednom gospodaru.“ Misli se na osobu opisanu kao mu’min muvehhid57, koja svoj ibadet upućuje isključivo Allahu i ne obožava nikoga drugog …
Riječ salam jeste masdar glagola salima. Kaže se: „salima li-llahi salaman“, što znači „halasa lahu hulusan“58.
Taberi ovdje izričito navodi da je osoba iz ovog primjera musliman i muvehhid te da sva svoja djela čini isključivo radi Allaha سبحانه وتعالى i da ih čisti od širka/politeizma. Za takvu osobu ne postoji nijedan drugi ilah niti ijedan drugi šarik/ortak.
Ovaj kur’anski ajet, dakle, donosi primjer dviju suprotnosti: muslimana i mušrika. Potom se jasno kaže: „Jesu li njih dvojica jednaki?!“
Osim toga, ihlas se ponovo jasno navodi kao značenje islama. Na ovu je važnu vezu već ranije ukazano. Riječi salim i halis jezički i pojmovno opisuju istu osobinu čovjeka: biti slobodan od politeizma i njime neokaljan. Isto vrijedi za riječi „islam“ i „ihlas“, koje su na isti način izvedene: islam iz riječi salim, a ihlas iz riječi halis.
Taberi isto objašnjenje ovog ajeta prenosi i od nekih selefa, tj. istaknutih učenjaka prvih generacija muslimana.
Među njima su sljedeće riječi Abdurrahmana ibn Zejda ibn Eslema رحمه الله, koje je izrekao o ovom ajetu:
حَدَّثَنِي يُونُسُ، قَالَ: أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ: قَالَ ابْنُ زَيْدٍ، فِي قَوْلِهِ: {ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلًا فِيهِ شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ وَرَجُلًا سَلَمًا لِرَجُلٍ} [الزمر: 29] ... فَإِنَّمَا هَذَا مَثَلٌ ضَرَبَهُ اللَّهُ لِهَؤُلَاءِ الَّذِينَ يَعْبُدُونَ الْآلِهَةَ، وَجَعَلُوا لَهَا فِي أَعْنَاقِهِمْ حُقُوقًا، فَضَرَبَهُ اللَّهُ مَثَلًا لَهُمْ، وَلِلَّذِي يَعْبُدُهُ وَحْدَهُ {هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ} [الزمر: 29]» وَفِي قَوْلِهِ: «وَرَجُلًا سَالِمًا لِرَجُلٍ» يَقُولُ: «لَيْسَ مَعَهُ شِرْكٌ»
Ovo je primjer koji je Allah naveo za one koji obožavaju alihah59. Smatrali su da ta alihah imaju opravdano pravo60 nad njima. Allah je taj primjer naveo za njih i za onoga ko obožava jedino Njega. „Jesu li njih dvojica jednaki? Hvala Allahu! Ali većina njih ne zna.“
(...i čovjek koji pripada isključivo jednom gospodaru) znači: neko ko uopće ne čini širk.
Na kraju Taberi objašnjava:
﴿بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ﴾ يَقُولُ جَلَّ ثَنَاؤُهُ: وَمَا يَسْتَوِي هَذَا الْمُشْتَرَكُ فِيهِ، وَالَّذِي هُوَ مُنْفَرِدٌ مُلْكُهُ لِوَاحِدٍ، بَلْ أَكْثَرُ هَؤُلَاءِ الْمُشْرِكِينَ بِاللَّهِ لَا يَعْلَمُونَ أَنَّهُمَا لَا يَسْتَوِيَانِ، فَهُمْ بِجَهْلِهِمْ بِذَلِكَ يَعْبُدُونَ آلِهَةً شَتَّى مِنْ دُونِ اللَّهِ.
„Ali većina njih ne zna“, to jest: ovaj koji je u zajedničkom vlasništvu više gospodara i onaj koji pripada samo jednom gospodaru nisu jednaki.
Ali većina „onih koji Allahu nešto pridružuju“61 ne zna da to dvoje nije jednako. Zbog svog neznanja o tome obožavaju mnoga različita alihah mimo Allaha.
Napomene
Arapska riječ muvahhid jeste ismu l-fa’il (aktivni particip) izveden iz riječi tauhid. Odnosi se na osobu koja ostvaruje tevhid, doslovno „onaj koji ujedinjuje ili čini jednim“. Termin se, dakle, odnosi na monoteistu koji svom Stvoritelju ništa ne pridružuje ni u obožavanju niti u bilo kojem drugom pogledu.
To što Taberi ovo ponovo izričito spominje dodatno potvrđuje navedeno značenje. Ujedno pokazuje da su izrazi tauhid i muvahhid (mn.: muvahhidun) bili ustaljeni među ranim islamskim učenjacima. ↩
- Tako je jasno da su ova dva izraza istoznačna: „salima salaman = halasa hulusan“. Oba znače: „On pripada čisto i isključivo Allahu te se pokorava jedino Njemu.“ ↩
- Važna riječ alihah, odnosno njen oblik jednine ilah, već je razmotrena u vezi sa značenjem svjedočenja vjere. Ona označava predmete obožavanja, odnosno božanstva koja su mušrici uzimali za predmet veličanja. ↩
- Svojim vjerovanjima priznali su tim kumirima određena prava nad sobom. Mušrici su smatrali da su dužni ispunjavati ta prava. Sva vjerovanja i djela povezana s tim jesu oblici obožavanja koji pripadaju isključivo jedinom Gospodaru. ↩
- U arapskom tekstu Taberi koristi izraz „al-mušrikuna bi-llah“. Kao što je već objašnjeno, riječ mušrik jeste ismu l-fa’il (aktivni particip) od glagola ašraka, što znači „onaj koji pridružuje“. Teško bi se jasnije moglo reći da se ovo odnosi na ljude koji čine djelo širka i stoga se moraju nazivati mušricima. Ove Taberijeve riječi bit će kasnije ponovo razmotrene. ↩